ĐOÀN KẾT, NGHĨA TÌNH, HỢP TÁC CÙNG PHÁT TRIỂN

Thương nhớ hai nhạc sĩ tài hoa đã ra đi...

Ngày: 02/07/2015

Tin đau buồn đến với giới âm nhạc và công chúng yêu nhạc cả nước trong ngày 29/6/2015: 10g15 phút Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu từ trần tại Bệnh viện Thống Nhất, hưởng thọ 92 tuổi.  11g45 nhạc sĩ Phan Nhân mất tại nhà riêng, hưởng thọ 86 tuổi. Thật tiếc thương khi chúng ta mất đi hai nhạc sĩ tài hoa, hai cây đại thụ của nền âm nhạc nước nhà.

CÂY KƠ NIA VẪN XANH TƯƠI, TỎA BÓNG

 

Vợ chồng NS Phan Huỳnh Điểu tại Trung Quốc năm 2010


Tuần trước Đại hội Đại biểu Hội Nhạc sĩ Việt Nam tại Hà Nội, vắng nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu, chúng tôi lo lắng hỏi nhau, chỉ biết ông yếu, không ra dự được. Ai cũng  thầm lo cho sức khỏe của ông. Đây là lần đầu tiên ông vắng một kỳ đại hội. Những lần trước, trên Đoàn chủ tịch Đại hội thường có ông. Thương tiếc ông, tôi lại nhớ về ông rõ hơn trong những chuyến cùng ông đi sáng tác.
Đúng 10 năm trước, sau khi con đường Hồ Chí Minh thông tuyến Bắc – Nam không lâu, nhóm nhạc sĩ TP Hồ Chí Minh chúng tôi đi từ Bình Phước đến Vĩnh Linh để hiểu con đường thế kỷ và lấy cảm hứng sáng tác. Trên xe, ông cao tuổi nhất nhưng mang vác nhiều nhất: một máy ảnh bán chuyên nghiệp và một camera. Ông chẳng chịu ngả lưng nghỉ ngơi, cứ quay ra ô cửa vừa quay, vừa bấm máy. Ngồi cạnh ông, tôi nghe ông chỉ dẫn nhiều điều. Khi đến Kon Tum, nhìn những cây Kơ nia cao vút, ông chụp lia lịa, rồi giải thích: Cây này, bà con Tây Nguyên quen gọi là cây cầy, hoặc cây cốc. Khi nhà thơ Ngọc Anh vào chiến đấu ở vùng này, thấy cây cao, tỏa bóng mát, hỏi cây tên gì thì đồng bào nói: cây cầy nờ. Do cách phát âm không rõ, nên Ngọc Anh nghe là Kơ nia. Thế là ông làm bài thơ Bóng cây Kơ nia, coi cây này là biểu tượng tinh thần, khí phách và lòng yêu nước của đồng bào Tây Nguyên. Tôi thấy bài thơ rất hay nên phổ nhạc. Bà con Tây Nguyên yêu thích bài thơ và bài hát nên nhiều người bây giờ không gọi là cây cầy nữa, cây mang tên mới Kơ nia. Nhà thơ Ngọc Anh đã anh dũng hy sinh nhưng hình tượng cây kơ nia của ông còn mãi với Tây Nguyên và đồng bào các dân tộc.
 

Hơn 20 năm trước, nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày truyền thống Quân đội nhân dân, tôi hỏi chuyện ông khá kỹ về bài hát Giải phóng quân, ông sáng tác khi Quân đội ta gần tròn một tuổi. Đó là ca khúc đầu tiên và rất ấn tượng về Quân đội nhân dân Việt Nam. “ Đoàn giải phóng quân, một lần ra đi, Là có sá chi đâu ngày trở về, Ra đi ra đi bảo tồn sông núi…”Mỗi khi nghe lời ca và giai điệu ấy, tôi lại rạo rực, muốn cùng đồng đội dấn thân, vì nghĩa lớn. Ngày ấy, ít ai nghĩ rằng ca khúc này do ông sáng tác. Bởi vì ông chưa học nhạc, chỉ bập bùng gảy cây đàn Măng-đô- lin. Ông kể rằng: Khoảng tháng 9-1945, phong trào Nam Tiến sục sôi. Ga Đà Nẵng trở thành ga trung tâm của hai đầu đất nước, hàng ngày các đoàn tàu hỏa chở từng đoàn quân từ miền Bắc vào. Họ xuống ga reo hò, vui hát những ca khúc thúc giục thanh niên xả thân vì nước. Nghe các chiến sĩ hát, ông thích nhất bài Tráng sĩ ca của Lương Ngọc Châu: “ Mỗi ra đi là không trở về, long tráng sĩ thề không nao núng…” Chính bài hát này đã khơi dậy xúc cảm và ý tứ lời ca trong ông. Về nhà, ông mày mò vừa đặt lời, vừa gảy đàn rồi ký âm. Có lúc viết lời trước, có lúc nghĩ ra giai điệu rồi đặt lời theo. Cứ thế, khoảng gần một tuần ông làm xong. Các bạn cùng trang lứa với ông đón nhận bài hát thật hào hứng. Rồi một hôm tiếng hát vang lên tại buổi phát thanh của Phòng thông tin tuyên truyền thành phố, khiến mọi người xôn xao, tìm chép, tập hát và  truyền cho nhau. Bài hát nhanh chóng “lên tàu” theo đoàn quân Nam Tiến, tỏa đi khắp nước. Sau này có người hát Đoàn Giải phóng quân thành Đoàn Vệ quốc quân. Đến nay bài hát ấy đã 70 tuổi. Có lần ông được Tổng cục Chính trị mời dự lễ kỷ niệm tại Hà Nội. Một vị tướng đặt tay lên ve áo nói rất vui với ông: “ Rất cảm ơn nhạc sĩ, nhờ nghe bài Giải phóng quân của nhạc sĩ mà tôi phấn đấu có được “cái lon” này đây!” Hai người ôm nhau. Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu không cầm nổi nước mắt. Ông nói với tôi: Đó là phần thưởng vô giá với người sáng tác !
 

Trong những lần cùng ông đi sáng tác và có lần du lịch bên Trung Quốc, tôi luôn thấy ông tràn đầy niềm tin yêu lớp trẻ và luôn hóm hỉnh pha trò để mọi người cùng vui, quên mệt nhọc. Khán giả xem truyền hình thấy ông trên Ti vi là chờ nghe ông nói khôi hài, rất có duyên. Mới tháng trước, trong Đại hội Hội âm nhạc TP Hồ Chí Minh, khi ông nói về cái khó của các nhạc sĩ nghèo, không thể làm đề - mô cho các sáng tác mới.  Mọi người cười ồ lên khi nghe ông nói thản nhiên, thật đơn giản: “ Tiền mô mà làm đề - mô ?”
 

Nhớ về ông, chúng ta lại nhớ về người nhạc sĩ tài hoa – một trong những cây đại thụ của nền âm nhạc nước nhà, với những ca khúc còn mãi với thời gian: Hành Khúc ngày và đêm, Những ánh sao đêm, Bóng cây kơ nia, Thuyền và biển, Thơ tình cuối mùa thu, Anh ở đầu sông, em cuối sông, Cuộc đời vẫn đẹp sao và ca khúc thiếu nhi  Đội kèn tí hon… cùng hàng trăm ca khúc đáng nhớ khác. Trong đó có nhiều ca khúc phổ thơ ở trình độ siêu hạng. Ca khúc Giải phóng quân của ông như cột mốc đầu tiên trên hành trình các ca khúc viết về Quân đội nhân dân ta và chính là hồi kèn xung trận, thôi thúc các thế hệ “Ra đi ra đi theo hồn sông núi…”
 

CÒN MÃI…”NIỀM TIN VÀ HY VỌNG”

 

Vợ chồng NS Phan Nhân tại Trường quay HTV- ngày 4/5/2015


Giờ đây nhớ thương nhạc sĩ Phan Nhân (tên là Nguyễn Phan Nhân), công chúng yêu nhạc cả nước nhớ, thuộc và thầm hát nhiều bài của ông. Song bài thể hiện rõ cái khí chất Phan Nhân  nhất vẫn là Hà Nội, niềm tin và hy vọng. Thật hiếm có nhạc sĩ nào lại có ca khúc xếp vào nhóm những bài hay nhất về Hà Nội và hay nhất về TP Hồ Chí Minh như ông. Khi nói về sáng tác bài hát này, nhạc sĩ Phan Nhân kể: Trong 12 ngày đêm tháng Chạp 1972, quân dân Hà Nội kiên cường giáng trả bọn giặc trời, làm nên trận Điện Biên Phủ trên không, tôi không chịu đi sơ tán, cứ lên sân thượng của lầu bốn cơ quan Đài Tiếng nói Việt Nam (58 Quán Sứ Hà Nội), xem lưới lửa phòng không của ta và reo hò máy bay B52 của Mỹ cháy. Thật hả hê khi trời Hà Nội đỏ lửa, vang rền tiếng bom đạn, những mảnh vụn B52 cháy rực, rơi vèo vèo... tạo cho tôi cảm hứng mạnh mẽ để viết “ Chân ta bước lòng ung dung tự hào, kìa nòng pháo vẫn vươn lên trời cao…” Ngay sau khi ca sĩ Trần Khánh hát vang bài hát này trên làn sóng Đài Tiếng nói Việt Nam, giai điệu và lời ca ấy đã nhanh chóng ngấm vào tim óc nhân dân cả nước và âm vang mãi trong lòng người Việt Nam ta. Ca khúc ấy đã dựng tượng đài kiêu hãnh về ý chí quật cường của quân dân Thủ đô và cả nước đánh giặc. Tên ca khúc này còn được đặt tên cho những chương trình nghệ thuật lớn tại Hà Nội. Với TP Hồ Chí Minh nơi gia đình ông định cư, ông đã để lại ca khúc Thành phố của tôi...Đã một thời ca khúc này dùng làm nhạc hiệu Đài truyền hình TP Hồ Chí Minh. Nhiều ca khúc thiếu nhi của ông được nhiều thế hệ yêu thích như Chú ếch con, Em là bông lúa Điện Biên, Hàng cây ơn Bác, Vườn cây của ba …Ngoài sáng tác ca khúc, ông còn yêu nhiếp ảnh. Ông chụp khá nhiều phong cảnh và chân dung nghệ sĩ. Năm 1992, đến dự buổi lễ ra mắt CLB Nhiếp ảnh Chiến sĩ của chúng tôi, ông vừa đàn vừa hát. Sau đó ông đề xướng lập CLB Nhiếp – nhạc. Năm 2005, CLB đã tổ chức triển lãm ảnh của các nhạc sĩ trong chuyến xuyên Việt trên đường Hồ Chí Minh tại Nhà Văn hóa Thanh niên khá ấn tượng. Được Hội Âm nhạc và CLB giao biên tập và tổ chức triển lãm, tôi thấy nhiều ảnh của ông có góc nhìn mới lạ. Gần đây ( ngày 4/5/2015), tại đêm nhạc Nhạc sĩ Xuân Hồng, tôi còn được trò chuyện với ông và Nghệ sĩ ưu tú Phi Điểu- người bạn đời của ông. Không ngờ tấm ảnh chụp vợ chồng ông hôm ấy tại trường quay HTV là lần chụp cuối cùng. ( Ảnh bên) Tôi đang lưu giữ bộ ảnh chụp vợ chồng ông trên cầu Thê Húc, soi bóng xuống “ mặt Hồ Gươm vẫn lung linh mây trời”…
 

Xin được viết những dòng này như nén tâm nhang kính viếng hương hồn hai nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu và Phan Nhân – những nhạc sĩ mà cuộc đời và những ca khúc để lại còn sống mãi với thời gian.
                                                                                 

Tác giả cùng Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu tại Thạch Động( Kiên Giang)trong chuyến đi sáng tác

 

 

Vợ chồng Nhạc sĩ Phan Nhân trong đêm nhạc Xuân Hồng tại Trường quay HTV-5/2015

 

 

Bài và ảnh: Đại tá, nhạc sĩ ĐÀO VĂN SỬ

 

Video clip

HIỆP HỘI DOANH NHÂN CỰU CHIẾN BINH VIỆT NAM

Hiệp hội Doanh nhân Cựu Chiến binh Việt Nam Online

Chịu trách nhiệm chính: Anh hùng Lao động Lê Văn Kiểm - Chủ tịch Hiệp hội

Phụ trách nội dung: Đại tá Đào Văn Sử - Chuyên viên

ĐT: 0989 881 841, Email: dvsbqd@gmail.com

Email: hiephoidnccbvn@gmail.com

Website: www.hiephoidoanhnhanccb.vn

Thiết kế web: Kết Nối Việt

Trụ sở Hiệp hội:

Tầng 1, Tòa nhà Hội CCB VN, số 34 Lý Nam Đế, Hà Nội.

ĐT: 024 37728497, DĐ: 0974359966 (Thu Hương)

Chánh Văn phòng Đỗ Quang Hoàng: 091 8333 784

VP Đại diện tại TP.HCM: 286 Lạc Long Quân, Phường 10, Quận 11, TP.HCM

Chuyên viên Đào Văn Sử: 0989 881 841

Nhân viên VP (Vân An) : 093 7946668

VỀ ĐẦU TRANG